بایگانی

جلسه سوم: قدرت، تبعیض، حق، عدالت

پویش قدرت به سمت نامحدود شدن است. چگونه می‌توان قدرت را محدود کرد؟ در این جلسه به این پرسش پرداخته می‌شود. مفهوم قدرت، پلورالیسم، تبعیض و شکل‌های مختلف آن و همپیوندی آزادی و عدالت موضوع‌های اصلی این جلسه هستند.

برای مطالعه بیشتر و آشنایی با مفاهیم مطرح شده در فایل صوتی می توانید توضیح دکتر محمد رضا نیکفر درباره جلسه سوم را از اینجا بخوانید: 

در جلسه‌ی دوم، پس از یادآوری نکاتی از جلسه یکم درباره‌ی این موضوع‌ها گفت‌وگو کردیم:

دولت و رضایت مردم

حق مقاومت

انتخابات

انواع نظام‌ها (نمایندگی، نمایندگی-اجرایی، اجرایی)

دولت و قانون

فرمانروایی قانون

در جلسه دوم تمرکز ما بر روی تحول و گسترش ایده‌‌ی دمکراسی در عصر جدید بود. دمکراسی را در اینجا به عنوان نوعی سامان دولت مدرن در نظر گرفتیم. بحث کردیم که دولت مدرن چه فرقی با دولت نوع کهن دارد. در این رابطه به فرق‌های عمده جامعه در دوران جدید و در دوران قدیم اشاره کردیم.

در تفاو‌ت‌گذاری میان دولت جدید و دولت قدیم، توجه ما عمدتا نعطوف به مسئله‌ی مشروعیت بود. مشروعیت به شرع برمی‌گردد و انطباق بر شرع را می‌رساند. در تئوری سیاسی بار مذهبی آن گرفته شده و در معنای عام داشتن حقانیت و قابلیت برشناخته شدن به عنوان اتوریته (اقتدار) استفاده می‌شود. حکومت‌ها در گذشته می‌کوشیدند که خود را به "شرع" نسبت دهند، برای خود توجیه دینی بتراشتند و از این طریق خود را لازم‌الاطاعه جلوه دهند. ما نماد این تلاش را این حجاری بازمانده از قرن ۱۴ پیش از میلاد گرفتیم:

در اینجا اخناتون(Echnaton)، فرعون مصر از سلسله هجدهم فراعنه را می‌بینید.  اخناتون، که نام اصلی او آمنوفیس (پنجم) است، آتون را، که در این حجاری به صورت قرص خورشید نمایانده شده، به عنوان خدای یگانه معرفی کرد.

در این تصویر او را می‌بینید که دریافت کننده‌ی اصلی نور خدایی است. در مقام بعدی، ملکه نفره‌تیتی، قرار دارد.

تصویر، توضیح مشروعیت حکومت اخناتون است. آن را می‌توان نحوه‌ی بیان مشروعیت غالب حکومت‌ها از اخناتون گرفته تا حکومت اسلامی ایران دانست. راس حکومت مدعی است که پرتو الاهی به او می‌تابد و از این روست که حکومت او مشروعیت دارد.

در عصر جدید معنای و مبنای مشروعیت دگرگون می‌شود. قدرت مشروع دیگر قدرتی دانسته می‌شود که مبتنی بر خواست و رضایت مردم باشد.

البته دولت‌های استبدادی هم مدعی هستند که با رضایت مردم بر سر کارند. از همین رو بحث کردیم که لازم است نسبت به ادعاهای برخورداری از رضایت مردم در همه جا با انتقاد برخورد کنیم.

در ادامه بحث کردیم که یکی از معیارهای اساسی داشتن مشروعیت مردمی، انتخابات آزاد است. پس از بحث در مورد انتخابات در مورد انواع نظام‌های حکومتی به اعتبار رابطه پارلمان و رئیس حکومت گفت‌وگو کردیم. با اشاره‌ای به قانون‌مداری دمکراسی بحثمان به پایان رسید.

***

ما در جلسات یکم و دوم به ایده دموکراسی و معنای آن در دوران باستان و در عصر جدید پرداختیم.

در جلسه دوم بر بنیاد ادامه آنچه در جلسه اول آمد، مردم را به عنوان بنیاد قدرت و رضایت آنان را به عنوان بنیاد مشروعیت حکومت معرفی کردیم.

موضوع جلسات سوم و چهارم مکانیسم‌های محدود کردن قدرت است. مباحث جلسه سوم با این مفاهیم معرفی می‌شوند:

قدرت، تبعیض، حق، عدالت

 و مباحث جلسه‌ی چهارم با این مفاهیم:

پاسخگویی، مسئولیت و شفافیت.

قدرت، تبعیض، حق، عدالت

کلود لفور، فیلسوف سیاسی معاصر فرانسوی، دمکراسی را نظامی می‌داند که با «جایگاه خالی قدرت» مشخص می‌شود. آیا منظور این است که در جایی که کانون قدرت تصور می‌شود، صندلی‌ای قرار دارد که کسی روی آن ننشسته است؟

بحث اصلی این جلسه را با تعریف قدرت آغاز می‌کنیم. مبنا را تعریف کلاسیک ماکس ویر می‌گذاریم: قدرت توانایی اعمال اراده است. آیا شاخص قدرت، توانایی اعمال خشونت است؟ برخی متفکران، اعمال خشونت را پایان قدرت می‌دانند. منظورشان چیست؟

پویش قدرت به سمت نامحدود شدن است. چگونه می‌توان قدرت را محدود کرد؟

آیا دمکراسی اِعمال قدرت اکثریت است؟ با طرح این پرسش به موضوع اکثریت و اقلیت و فرد در جامعه‌ی مدرن می‌پردازیم. حکومت اکثریت به شرطی دمکراتیک است که با رعایت حقوق اقلیت و حقوق فردی شهروندان همراه باشد.

از این بحث به موضوع تبعیض گذار می‌کنیم. در این رابطه در کانون توجه ما نظام تبعیض در ایران قرار دارد. این نظام مبتنی بر تبعیض میان مذهبی و غیر مذهبی، مسلمان و غیر مسلمان، شیعه و سنی، معمم و غیر مععم، معتقد به ولایت فقیه و منتقد این شیوه‌ی حکومت و همچنین تبعیض میان مرد و زن است. این تبعیض‌ها با تبعیض‌های اجتماعی و قومی درمی‌آمیزند و اساس استبداد ویژه‌ی این دور از تاریخ ایران را می‌سازند.

لازمه‌ی دمکراسی حقوق برابر است، لازمه‌ی دمکراسی کمینه‌ای از عدالت است.

در پایان به روند جهانی رفع تبعیض نظر می‌دوزیم و به تجربیات چند کشور توجه می‌کنیم.

به این پرسش‌ها بیندیشید:

•             آیا می‌توان بدون آزادی، عدالت برقرار کرد یا بدون عدالت، به آزادی دست یافت؟

•             چرا امروزه آزادی زن، شاخص آزادی جامعه است؟ (موضوع بحث)

•             شاخص‌های اصلی تبعیض در ایران کدام‌اند؟

•             فدرالیسم چیست؟

موضوعی برای انشا:

      چگونه می‌توان منش رعایت حقوق اقلیت را در فرهنگ تقویت کرد؟

برای مطالعه:

• تارنمای دموکراسی : فصل ۵

• اعلامیه جهانی حقوق بشر

• کنوانسيون بين المللی رفع هرگونه تبعيض نژادی

 ميثاق بين المللی حقوق مدنی وسياسی

• ميثاق بين المللی حقوق اقتصادی-اجتماعی و فرهنگی

• کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان

• پروتکل اختياري کنوانسيون حذف کليه اشکال تبعيض عليه زنان

ارتباط

درصورت تمایل میتوانید از طریق ایمیل بامن در تماس باشید


تماس

شبکه های اجتماعی

© حقوق مادی و معنوی این وبسایت برای محمد رضا نیکفر محفوظ است.

Search