بایگانی

جلسه ششم: مفهوم حق

حق چیست؟ به چه معنایی انسان به عنوان انسان برخوردار از حق است؟ در برابر این نظر که حق مفهومی نسبی است و تابع فرهنگ است، چه می‌توان گفت؟ این جلسه به این پرسش‌ها می‌پردازد و در ارتباط با آنها به این موضوع‌ها: مفهوم حق، حق و وظیفه، حقوق و اخلاق، حقوق در جامعۀ کهن و در جامعۀ مدرن، مفهوم حقوق وضعی، مسئلۀ تبعیض و مبارزه برای برابری، حقوق بشر،  نسبیت‌باوری در بحث حقوق.

برای مطالعه بیشتر و آشنایی با مفاهیم مطرح شده در فایل صوتی می توانید توضیح دکتر محمد رضا نیکفر درباره جلسه ششم را از اینجا بخوانید:

در جلسه پنجم درباره‌ی این نکات گفت‌وگو کردیم:

آزادی، مفهوم باستانی آن

آزادی منفی و مثبت

آزادی و روشنگری

دیالکتیک سیستم و آزادی

آزادی و حق

آزادی و قانون

حکومت قانون

آزادی و مالکیت

آزادی و عدالت

در جلسه پنجم این هدف را دنبال می‌کردیم که نشان دهیم مفهوم آزادی یک مقوله‌ی اساسی نظریه‌ی سیاسی است. در این جلسه از دیالکتیک آزادی و سیستم سخن گفتیم. منظورمان نشان دادن این بود که چگونه از دید آزادی-خواهانه به سیستم مستقر انتقاد می‌شود، چگونه سیستم دگرگون می‌شود و باز چگونه با درک تازه‌ای از آزادی و با خواست‌های تازه‌ای سیستم جدید هم مورد انتقاد قرار می‌گیرد.

مقدمه‌ی این بحث، توصیف گرایش فرد به خودفرمانی در عصر مدرن بود. در این رابطه به طور ویژه‌ای به "روشنگری" و تبیین آن توسط کانت پرداختیم. از کانت که یاد شد، من به شما پیشنهاد کردم که مقاله تاریخی او در مورد روشنگری را بخوانید.

این مقاله به فارسی ترجمه شده، آن هم چند بار. من ترجمه خوبی از آن را در اینترنت یافتم که آدرس آن از این قرار است:

http://nilgoon.org/archive/moughen/articles/Moughen_Kant_Enlightenmnet.html

در جلسه‌ی پنجم پس از بحث آزادی به این موضوع پرداختیم که مبارزه دموکراتیک یعنی این که

حقوق در همخوانی با آزادی انسانی دموکراتیک شود. هدف از این مبارزه این است که در جامعه جایی خارج از قلمرو حق نباشد.

حق در قانون متجلی می‌شود. حکومت قانون، آرزوی ایرانیان از زمان مشروطیت بوده است. در توصیف حکومت قانون به این مشخصات اشاره کردیم:

فرمانبری دولت از قانون

برابری در برابر قانون

برقراری نظم

برقراری عدالت

پاسداری از حقوق بشر

یک شرط تحقق چنین نظمی جدایی دین و دولت است، بدون این جدایی نمی‌توانیم از حکومت قانون سخن گوییم.

در ادامه بر لزوم برابری در برابر قانون تأکید کردیم. این موضوع ما را با این پرسش مواجه کرد که  برابری انسان‌های نابرابر در برابر قانون چه نتیجه‌ای خواهد داشت. موضوع آزادی و قانون با موضوع نابرابری گره خورده است. شکل اصلی نابرابری، نابرابری در مالکیت است. در ادامه اندکی به تاریخ بحث در این مورد پرداختیم و در پایان باز به نظریه‌ی عدالت جان رالز اشاره کردیم.

مفهوم حق

حق چیست؟ به چه معنایی انسان به عنوان انسان برخوردار از حق است؟ در برابر این نظر که حق مفهومی نسبی است و تابع فرهنگ است، چه می‌توان گفت؟

بخش عمده‌ای از جلسه‌ی ششم را به موضوع نسبیت‌باوری فرهنگی در بحث بر سر حقوق انسانی اختصاص می‌دهیم. درمی‌نگریم که منشأ حق چیست و آنچه حقوق بشر نامیده می‌شود، از کجا ریشه گرفته است.

در مقدمه‌ی"اعلامیه جهانی حقوق بشر"، صدور این اعلامیه با عباراتی از این دست، موجه شده است: «از آنجا که شناسائی حیثیت ذاتی کلیٌه اعضای خانواده بشری و حقوق یکسان و انتقال‌ناپذیر آنان اساس آزادی و عدالت و صلح را در جهان تشکیل می‌دهد، از آنجا که عدم شناسائی و تحقیر حقوق بشر منتهی به اعمال وحشیانه ای گردیده است که روح بشریت را به عصیان واداشته و ظهور دنیائی که در آن افراد بشر در بیان و عقیده آزاد و از ترس و فقر فارغ باشند به عنوان بالا ترین آمال بشر اعلام شده است» ...

ما بویژه بر روی این دو عبارت مکث می‌کنیم و به تفسیر آنها می‌پردازیم.

پس از بحث حقوق بشر، بحث حقوق شهروندی را مطرح می‌کنیم.

به این پرسش‌ها بیندیشید:

- نسبیت باوران می‌گویند، که هر فرهنگی درک خود را از حقوق بشر دارد و به این خاطر ما به یک سند حقوق بشر جهانی نیاز نداریم. چگونه می‌توان این نظر را رد کرد؟ در عین حال چگونه می‌توان به ویژگی‌های فرهنگی برای تحکیم حقوق انسانی توجه کرد؟ (موضوع بحث)      

- آیا می‌توان بدون اعتقاد به حقوق برابر زن و مرد، به حقوق بشر پایبند بود؟

- چه تفاوتی وجود دارد میان حق بشری و حق شهروندی؟

موضوعی برای تحقیق و انشا:

     عده‌ای می‌گویند که در کشورهای فقیر و رو به رشد، اولویت با حل مشکل توسعه است و نباید در مورد حقوق و آزادی‌ها سختگیر بود. نظر شما در این مورد چیست؟

برای مطالعه:

- تارنمای دموکراسی: فصل‌ ۱۰

- اعلامیه جهانی حقوق بشر

- محمدرضا نیکفر، حقوق بشر و مسئله نسبیت باوری فرهنگی

ارتباط

درصورت تمایل میتوانید از طریق ایمیل بامن در تماس باشید


تماس

شبکه های اجتماعی

© حقوق مادی و معنوی این وبسایت برای محمد رضا نیکفر محفوظ است.

Search